به حيات دايمه بحر حيات خواهد ، كه تحت عرش است ، اين صحيح دان . خداوند فرمود : « يَوْمَ تَشَقَّقُ السَّماءُ بِالْغَمامِ » « 1 » جمله زنده شوند و هرگز نميرند تا آباد . يا بدين روح روح خواهد ، يا علم حق ، يا تجلى حق ، يا روح حق . و روح مكنون نور مصون است ، كه نزد اركان عرش است ، آن مرتبهء رابع از عالم ملكوت است . و اين يك روح است كه تجزّى و تبعّض نپذيرد ؛ از آن خواست روح ارواح ، اين صحيح است . يا روح غيب خواهد ، يا روح امر ، يا روح آدم ، يا صورت عيسى يا مصطفى ( ص ) . معنى حديث ذكر ازليت حق و احاطت قدرت : بينش او به ديدگان عاشقه و لقاء او و ديدگان از او به او محجوب است ، او به همه بيناست ، از كيفيّت منزه است و از اشكال و انوار جز او او را نشناسد . [ روايت ] 5 روايت كند : از خانهء حق ، از قوس حقّ ، از بيت اللّه الوسيع ، چنين گويد كه : رحمتهاى حق عدد نپذيرد . هركه مشرف شود به يك نظر از او ، سعيدش گرداند به سعادت‌آباد . به خانهء حق كعبه خواهد ، يا صدر ، يا قلب ، يا معدن روح ، يا منظر عقل ، در حديث است كه دل مؤمن خانهء حق است « 2 » . صوفيان در تفسير « طَهِّرْ بَيْتِيَ » « 3 » چنين گفته‌اند كه « طهّر قلبك عن غيرى » « 4 » صحيح‌تر خانهء كعبه است . قوس اللّه اين است كه در آسمان پديد مىآيد ، اين درست است . اين آن است كه سيّد گفت كه : « اين را قوس قزح « 5 » مخوانيد ، كه اين قوس حق است » از او

--> ( 1 ) . فرقان ، آيهء 27 ؛ روز قيامت از آن بحر بر مردگان بباريد . ( 2 ) . قلب المؤمن بيت اللّه ، در تمهيدات عين القضات همدانى ، ص 93 ، و محمد ( ص ) گفت : « قلب المؤمن حرم اللّه و حرام على حرم اللّه ان يلج فيه غير اللّه » : دل مؤمن حرم خداست و حرام است كه به حرم خدا غير خدا وارد شود ( مجموعه آثار فارسى احمد غزالى ، ص 13 ) . باز فرمود : « قلب المؤمن عرش اللّه اكبر » : دل مؤمن عرش بزرگ خداست ، اوراد الاحباب ، ص 249 ، كشف الحقايق ، ص 40 . ( 3 ) . حج ، آيه 26 ؛ خانه مرا پاكيزه گردان . ( 4 ) . حلاج : قلبت را از غير من پاكيزه گردان . ( 5 ) . قوس قزح : كمان رنگين ، رنگين كمان كه در آسمان ظاهر شده و آن را كمان رستم و كمان شيطان گويند ، قزح از قزحه يعنى راه سرخ و سبز و زرد . در ايران به قوس قزح : كمان مرتضى على و كمان رستم مىگويند .